Wat we gaandeweg ontdekken

Nepal loopt 5 uur en 45 minuten voor op UTC, en het is er 2083

Nepal is een van maar drie plekken op aarde, en het enige soevereine land, met een tijdsverschil van 45 minuten. De echte zonnetijd van Kathmandu is UTC+5:41:16, en in plaats van af te ronden op het halfuur zette het land zijn klok op de meridiaan door de Gaurishankar, een heilige top zo'n 100 km ten oosten van de stad — wat precies +5:45 oplevert.

Het rekenwerk is maar de helft van het verhaal. Van 1920 tot 1986 volgde Nepal de Indiase +5:30, en de beslissing om de klok een kwartier vooruit te zetten was een stille verklaring van soevereiniteit door een land dat tussen twee reuzen ingeklemd zit: zijn tijd hoort nu bij geen van beide buren.

De officiële kalender is de Bikram Sambat, zo'n 56 jaar en 8 maanden voor op de gregoriaanse — eind 2026 is het 2083 BS. Kranten, overheidspapieren en de meeste winkelborden gebruiken hem, dus een datum op een vergunning ziet er misschien niet uit zoals je verwacht.

De levende godin is een echt kind, met een heel ambtenarenapparaat rond haar

De Kumari is een meisje dat nog niet in de puberteit is, uit de Newar-Shakyakaste, gekozen aan de hand van een lijst lichamelijke volmaaktheden en een bewezen gebrek aan angst. Ze wordt vereerd als de aardse verschijning van de godin Taleju tot ze voor het eerst menstrueert. Ze woont in de Kumari Ghar aan het Durbarplein van Kathmandu, verschijnt aan een venster voor bezoekers en wordt tijdens Indra Jatra in processie rondgedragen. Er zijn meerdere Kumari's in de vallei — Patan en Bhaktapur hebben hun eigen — en gewezen Kumari's krijgen een staatspensioen.

"Sherpa" is een volk, geen beroep

De sherpa's zijn een volk van Tibetaanse afkomst uit de Solukhumbu, zo'n 150.000 mensen sterk, met een eigen taal en een Nyingma-boeddhistische traditie. Elke drager een sherpa noemen is een beetje zoals elke loodgieter een Vlaming noemen. Aan de kant van de Annapurna loop je veel eerder door het land van de Gurung en de Magar — Gurungdorpen zoals Siding en Lwang, met hun leistenen daken en een sterke traditie van dienst bij de Britse en Indiase Gurkharegimenten.

De steden in de vallei waren drie rivaliserende koninkrijken

Kathmandu, Patan en Bhaktapur hadden elk hun eigen koning, hun eigen Durbarplein en hun eigen hofkunstenaars, en wedijverden eeuwenlang op het vlak van architectuur. Daarom liggen er drie koninklijke pleinen binnen acht mijl van elkaar, en heeft elk een ander karakter: dat van Kathmandu is het meest volgebouwd, dat van Patan het verfijndst, dat van Bhaktapur het best bewaard. De verbindende cultuur is die van de Newar — het oorspronkelijke volk van de vallei, wiens ambachtslui de pagodevorm naar Tibet en China exporteerden.

Zaterdag is het weekend, en zondag een gewone werkdag

De Nepalese week loopt van zondag tot vrijdag, en zaterdag — Sanibar — is de enige rustdag. Die dag is gewijd aan Shani, de planeet Saturnus, die als een machtige en lastige kracht geldt. Traditioneel begin je dan dus geen nieuw werk, doe je geen grote aankopen en vertrek je niet op een lange reis, maar rust je en probeer je hem gunstig te stemmen. Het is de drukste ochtend van de week bij elk buurtheiligdom, met families die tika, bloemen en eten offeren.

In de praktijk zet dat bezoekers vaak op het verkeerde been: overheidsdiensten en de loketten voor trekkingvergunningen zijn op zaterdag dicht, terwijl Thamel en Lakeside gewoon doordraaien. Stap op een zaterdag een woonwijk binnen en je ziet meteen het verschil. Zie ook Religie.

Indra Jatra: een paal, drie praalwagens, een demon en een masker dat bier schenkt

Het grootste straatfeest van Kathmandu markeert het einde van de moesson en eert Indra, de hindoegod van de regen, en viert tegelijk de Kumari. Vier dingen maken het feest:

De Yosin — een reusachtige ceremoniële dennenpaal die op het Durbarplein wordt opgericht om het feest te openen, als symbool voor Indra's banier. De Kumari Jatra — drie zware houten praalwagens die door honderden jonge mannen door de oude stad worden gesleurd; op de belangrijkste zit de levende godin, op de andere twee jongens die Bhairab en Ganesh voorstellen. Het is een van de weinige keren per jaar dat de Kumari haar paleis verlaat. De Majipa Lakhey — een danser met een angstaanjagend rood demonenmasker en wild haar, die in de Newarfolklore de kinderen van de stad beschermt; je hoort de trommels voor je hem ziet. En Sweta Bhairab, een enorm masker van Shiva's woeste gedaante dat het hele jaar verborgen zit achter houten traliewerk, en waaruit tijdens het feest rijstbier wordt geschonken terwijl de menigte om een slokje vecht.

De regering viel in twee dagen, en nu leidt een gewezen rapper het land

In september 2025 verbood de regering 26 socialemediaplatformen, met als reden dat ze de regels niet naleefden. Voor een generatie met een jeugdwerkloosheid van meer dan 20%, een economie die afhangt van geld dat migranten naar huis sturen en decennia van ingebakken corruptie, kwam dat over als censuur. De protesten, grotendeels georganiseerd via Discord, zonder leiders en overweldigend Gen Z, begonnen op 8 september en escaleerden binnen een dag tot het ergste politieke geweld in de moderne Nepalese geschiedenis: het parlement, Singha Durbar en de presidentiële residentie werden in brand gestoken, de politie schoot met scherp, en zo'n 74 à 76 mensen kwamen om, met meer dan 2.000 gewonden. Het leger legde een landelijke avondklok op.

Premier K. P. Sharma Oli nam op 9 september ontslag. Op de 12e werd gewezen opperrechter Sushila Karki aangesteld als interim-premier — de eerste vrouwelijke regeringsleider van het land — werd het parlement ontbonden en werden verkiezingen vastgelegd op 5 maart 2026. De Rastriya Swatantra Party haalde 182 van de 275 zetels, en Balendra "Balen" Shah, de rapper die burgemeester van Kathmandu werd, legde op 27 maart 2026 de eed af als premier.

Goed om te weten voor iemand je mening erover vraagt. De uitgebrande regeringsgebouwen zijn in het centrum van Kathmandu nog altijd te zien.

Waar Dashain eigenlijk over gaat

Dashain viert de overwinning van het goede op het kwade. Volgens de mythe terroriseerde een demon met de naam Mahishasura — die de gedaante van een waterbuffel kon aannemen — de wereld, en de goden, die elk afzonderlijk machteloos waren, bundelden hun krachten om de woeste, veelarmige strijdgodin Durga te scheppen. Het feest eert haar negen dagen durende strijd en de dood van de demon op de tiende dag.

Omdat Durga voor krijgshaftige energie staat, moet ze volgens de traditie met bloed gunstig gestemd worden. De offers bereiken hun hoogtepunt op Maha Ashtami en Maha Navami, in 2026 rond 18–20 oktober, in tempels en kazernes in het hele land en het meest publiek in Hanuman Dhoka. Vooral waterbuffels komen aan de beurt, als plaatsvervanger voor de demon. Het vlees gaat niet verloren — het gaat mee naar huis voor het familiefeestmaal. De praktijk ligt in Nepal steeds meer onder vuur: een groeiend aantal jongere Nepalezen en dierenrechtenactivisten pleit voor symbolische vervangers zoals een kokosnoot, een pompoen of een waspompoen.

Bhutan noemt zichzelf geen Bhutan

De Bhutaanse naam is Druk Yul — het Land van de Donderdraak — en de bevolking heet Drukpa. De draak op de vlag houdt juwelen in zijn klauwen, als symbool voor rijkdom, en zijn grauwende muil staat voor de kracht van de godheden die het land beschermen. "Bhutan" is een naam van buitenaf, waarschijnlijk van het Sanskriet Bhoṭa-anta, "het einde van Tibet".

De koning gaf zijn eigen macht weg, en moest daarvoor aandringen

Bhutan werd in 2008 een constitutionele democratie, niet door een revolutie maar omdat de vierde koning, Jigme Singye Wangchuck, jarenlang een weigerachtige bevolking in die richting duwde en in 2006 afstand deed van de troon ten voordele van zijn zoon, zodat de overgang definitief zou zijn. Dezelfde koning bedacht in de jaren 1970 het begrip Bruto Nationaal Geluk. Vandaag is dat een meetbaar kader met negen domeinen en een nationale enquête, waarmee beleid wordt getoetst — voorstellen worden beoordeeld op hun impact op het geluk, zoals andere landen de milieu-impact beoordelen.

Dzongs werden gebouwd zonder nagels, en zonder tekeningen

De grote burchtkloosters — Punakha, Paro Rinpung, Trongsa — zijn van hout en aangestampte aarde, in elkaar gezet met in elkaar grijpende houtverbindingen in plaats van nagels, en traditioneel gebouwd zonder bouwplannen: een lama bepaalde de indeling op basis van inspiratie en de meester-timmerman werkte op die basis verder. Elke dzong huisvest nog altijd zowel het districtsbestuur als de monniken, in aparte binnenplaatsen, en daarom bezoek je in hetzelfde gebouw een overheidskantoor en een tempel.

De klederdracht is wettelijk verplicht, en heeft een zak zo groot als een rugzak

Mannen dragen de gho, een gewaad tot op de knie dat zo gevouwen en met een gordel vastgemaakt wordt dat er een enorme buidel op de borst ontstaat. Vroeger zaten daar een kom, een mes en betelnoot in, nu een gsm en papieren. Vrouwen dragen de kira, een gewikkelde doek tot op de enkels. Beide zijn verplicht in dzongs, scholen en overheidskantoren, samen met een ceremoniële sjaal waarvan de kleur de rang aangeeft: wit voor gewone burgers, saffraangeel voor de koning en de Je Khenpo.

Een land dat bomen plant om zijn koningen te vieren

Wat je in Bhutan het eerst opvalt, is hoe groen alles is: bos tot op de bergkammen, valleien zonder kale hellingen, en zelfs een brede gletsjervallei als Phobjikha die eruitziet als een stuk ongerept grasland met een paar boerderijen erin. Dat is geen toeval maar beleid. De grondwet van 2008 schrijft voor dat minstens 60 procent van het land voor altijd bebost moet blijven; in werkelijkheid is het ongeveer 70 procent. De export van ruw hout is al sinds 1999 verboden, en het land verdient zijn geld liever met waterkracht uit diezelfde beboste valleien.

Elk jaar op 2 juni is het Social Forestry Day, de nationale boomplantdag. De datum is gekozen omdat de Vierde Koning, de man achter Bruto Nationaal Geluk, op 2 juni 1974 gekroond werd: in plaats van een parade plant het hele land bomen. Scholen, dorpen, monniken en ministeries trekken erop uit. In 2015 plantten honderd vrijwilligers zo in één uur tijd 49.672 boompjes, een wereldrecord. Toen in 2016 de kroonprins geboren werd, plantten Bhutanezen er 108.000 — 108, het heilige getal — elk met een wens voor een lang leven.

Het resultaat is een van de weinige landen ter wereld die koolstofnegatief zijn: de bossen nemen meer CO₂ op dan het hele land uitstoot. En in Phobjikha zie je hoe ver dat gaat. Toen de vallei in 2013 eindelijk elektriciteit kreeg, werden de kabels onder de grond gelegd, zodat de zwarthalskraanvogels die er vanaf eind oktober uit Tibet komen overwinteren, zich niet aan hoogspanningsdraden zouden verwonden.